به گزارش خبرگزاری حوزه، چه در رابطه با جنگ دوازدهروزه و چه جنگ رمضان و حتی فتنه دیماه سال گذشته، نقطه مشترک هر سه واقعه ناظر به نبرد شدید در میدان جنگ شناختی است.
اساساً در نبردهای امروزین، جنگ صرفاً در میدان نظامی رخ نمیدهد که در تحلیل و تفسیر آن به مقیاس نظامی بسنده کنیم، بلکه همانقدر که موشکها، پهپادها و سامانههای دفاعی در آسمان نقش دارند، روایتها، خبرها و تحلیلها نیز به ویژه در جبهه نرم رسانهای، بسیار تعیینکننده هستند و دقیقاً به همین خاطر کارشناسان از جنگ روایتها یا جنگ شناختی سخن به میان می آورند؛ جنگی که هدف آن نه تخریب زیرساختها، بلکه ایجاد تردید، اضطراب، سردرگمی و شکاف در اذهان مردم است و در اینجا شناخت و باور و طرز نگرش افراد در خطر حمله دشمن قرار دارد.
خنثیسازی فتنه دشمن در بستر جنگ شناختی
آنچه مسلم است اینکه نخبگان، فعالان فرهنگی و رسانهای و دیگر اقشار تأثیرگذار در جنگ شناختی و در راستای خنثیسازی توطئههای دشمن در میانهی معرکه، نقش مهم و کلیدی برعهده دارند به ویژه نخبگان علوم انسانی که به هر حال انتظار بیشتری از آنها می رود، با این حال متأسفانه برخی از اساتید، کارشناسان و نخبگان این دسته از علوم در جنگ اخیر آن طور که باید و شاید رفتار نکرده و بعضاً رویکردی انفعال و سکوت را انتخاب کردند. البته کم نبودهاند اساتید و نخبگانی که انصافاً کنشگری وطن دوستانه و بجایی در این زمینه داشته و لذا نباید از نیمه پر لیوان در این باره غافل شد.
دکتر یعقوب توکلی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اشاره به نقش مهم نخبگان و اندیشمندان علوم انسانی در تبیین مسائل برای آحاد جامعه به ویژه نسل جوان ابراز داشت: در فضایی که دشمن با جنگ شناختی در پیِ القای بیآیندگی و بیهویتی است، نخبگان باید فضای گفتوگو و فهم متقابل را تقویت نمایند و در این راستا الگوبرداری از شخصیتهایی چون آیتالله العظمی جوادی آملی که با تواضع تمام در برابر ایستادگی مردم سر تعظیم فرود میآورند، میتواند پیوند میان نخبگان و تودهها را بازسازی کند.
تاریخ قضاوت خواهد کرد...
وی همچنین افزود: بیشک تاریخ قضاوت سختی درباره کسانی خواهد داشت که در لحظات سرنوشتساز، از مسئولیت خود در برابر استقلال کشور شانه خالی کردند.
این مدرس دانشگاه البته بر این باور است که جامعه علمی و نخبگان میتوانند با حمایت معنوی از مدافعان امنیت و تبیینِ منطق مقاومت، بزرگترین خدمت را به تداوم حیات علمی کشور انجام دهند، چه آن که نهاد علم در ایران، چه در ساحت حوزه و چه در ساحت دانشگاه، فقط زمانی میتواند مدعی امر تولید حقیقت باشد که کنار دفاع از هویت ملی بایستد.
وی همچنین خاطرنشان کرد: نخبگان، دانشگاهیان و اساتید، نهتنها تماشاچی این میدان نیستند، بلکه فرماندهانِ جنگ نرم و تبیینی هستند که باید با شجاعت اخلاقی، میان تخصص علمی و تعهد ملی، پیوندی ناگسستنی برقرار سازند و به این وسیله به رسالت تاریخی خویش جامه عمل بپوشانند.
نقش نخبگان در هدایت افکار عمومی
دکتر زهره شریعتناصری، رئیس پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا(س) نیز با اشاره به اهمیت نقشآفرینی نخبگان در شرایط جنگی به منظور تقویت سطح آگاهی و نیز ناظر به نحوه کنشگری مطلوب مردم ابراز داشت: نخبگان افرادی هستند که به دلیل تخصص، تجربه یا نفوذ اجتماعی و فرهنگی خود، از توانایی و ظرفیت قابل توجهی برای تأثیرگذاری بر فرایند تصمیمگیری و شکلدهی به افکار عمومی برخوردارند.
وی افزود: آنان بهواسطه جایگاه اجتماعی، دانش تخصصی یا دسترسی به اطلاعات گسترده، در روند مشورتدهی نقش دارند و رسالتشان تنها ارائه نظر نیست، بلکه باید بهصورت فعال از خودِ فرایند مشورت نیز پاسداری کنند. همچنین هنگام ارائه نظر، بهویژه در شرایط جنگی، لازم است از منطقی و اخلاقی بودن تصمیمات اطمینان حاصل کنند.
رسالتهای چندگانه نخبگان در شرایط جنگی
وی همچنین با بیان این که نخبگان بر این اساس به ویژه در شرایط جنگی واجد رسالتهای متعددی همچون مسئولیت دانایی، مسئولیت ساختاری، مسئولیت وجدانی و مسئولیت تعاملی هستند، گفت: در حوزه مسئولیت دانایی، نخبگان وظیفه دارند تحلیلهای عمیق و مبتنی بر تخصص خود را از ابعاد مختلف وضعیت همچون شرایط نظامی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و بینالمللی در اختیار تصمیمگیرندگان قرار دهند. البته این تحلیلها باید فراتر از گزارشهای سطحی باشد و پیشبینی پیامدها، ارزیابی ریسکها و شناسایی گزینههای مختلف را دربربگیرند.
عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی همچنین ادامه داد: مهمترین رسالت نخبگان در این مرحله حفظ بیطرفی و پرهیز از جانبداریهای شخصی، سیاسی یا گروهی است، چه آن که مشورت باید بر پایه دادههای عینی و تحلیلهای منطقی باشد، نه منافع شخصی یا جناحی. نخبه باید شجاعت بیان حقیقت، حتی اگر ناخوشایند باشد را داشته باشد. به خصوص در شرایط جنگی که فضای جامعه سرشار از عدمقطعیت است، نخبگان باید سطح این عدمقطعیت را روشن، سناریوهای محتمل را تبیین و تصویری عینی از احتمالات ارائه نمایند.
اهمیت تبادل نظر در بستر امن ارتباطی
وی افزود: در حوزه مسئولیت ساختاری، نخبگان بهویژه نخبگان سیاسی و نظامی میبایست برای ایجاد و تقویت سازوکارهای رسمی مانند شورای عالی امنیت ملی، اتاقهای فکر تخصصی و همچنین سازوکارهای غیررسمی مانند شبکههای مشورتی غیرمتمرکز تلاش کنند. این سازوکارها باید امکان تبادل نظر گسترده، جمعآوری اطلاعات و ایجاد فضای امن برای طرح نقد، مخالفت یا ارائه راهحلهای جایگزین را فراهم کنند.
وی همچنین اضافه کرد: در حوزه مسئولیت وجدانی، با وجود خشونت ذاتی جنگ، نخبگان موظفند منافع بلندمدت ملی، حفظ جان و کرامت انسانی، و رعایت اصول اخلاقی را در اولویت قرار دهند. مشورتها نباید صرفاً بر اساس ملاحظات کوتاهمدت نظامی یا سیاسی باشد، بلکه باید منافع پایدار و بلندمدت کشور را در نظر گیرد.
لزوم رعایت تقوای سیاسی در امر آگاهسازی
وی افزود: از سوی دیگر نخبگان اخلاقی و مذهبی نیز میتوانند نسبت به پیامدهای ناگوار تصمیمات غیرانسانی یا مغایر قوانین بینالمللی هشدار دهند و بر ضرورت رعایت معیارهای اخلاقی در شرایط جنگی تأکید کنند. در دوران جنگ که اطلاعات گاهی نقش سلاح پیدا میکند، نخبگان باید از انتشار اطلاعات نادرست جلوگیری کرده و با رعایت تقوای سیاسی و نظامی، نقش پاسدار حقیقت را ایفا نمایند.
شریعتناصری همچنین یادآور شد: در حوزه مسئولیت تعاملی، با توجه به اینکه میان نخبگان دیدگاههای متفاوتی وجود دارد، آن چه حائز اهمیت است این که افراد باتجربهتر باید در مواقع اختلاف، نقش میانجی و تسهیلگر را بر عهده بگیرند و به ایجاد اجماع میان نخبگان و حتی مسئولان کمک کنند. در واقع در این راستا آنان باید در برابر فشارهای ناشی از هیجانات جمعی، تبلیغات رسانهای یا دستورات غیرمنطقی مقاومت کنند و تصمیمات سنجیده، منطقی و مبتنی بر تحلیل ارائه دهند، چرا که در این رابطه نخبگان می توانند هم تصمیمگیرندگان و هم افکار عمومی را آگاه و هوشیار سازند.
گزارش از: سید محمدمهدی موسوی
نظر شما